Verslag bijeenkomst Kennisnetwerk Wijkenaanpak

Datum: 9 december 2010
Locatie 't Wijkhuis, Den Helder

Thema: Achter de voordeur: over het vooruit helpen van kwetsbare groepen

Aanwezigen
Op deze bijeenkomst was een bont gezelschap aanwezig van beleidsmensen tot uitvoerders. In totaal zo'n 25 deelnemers van de volgende organisaties:
· Gemeenten: Den Helder (welzijn en wijkenaanpak), Zaanstad, Haarlem, Alkmaar
· Woningcorporaties: woningstichting Den Helder, Woonwaard
· Zorg en hulpverlening: Thuiszorg, Parlan, Bureau Jeugdzorg
· Sportservice
· Ministerie BZK en Provincie Noord-Holland
· INHolland (social work)
· PRIMO nh (gespreksleiding en verslaglegging)

Opening
Voorzitter Els Diepenmaat van PRIMO nh brengt in herinnering dat de vorige bijeenkomst (Alkmaar-Overdie) in het teken stond van participatie. Hoe betrek je bewoners bij de ontwikkelingen in hun eigen buurt? Toen werd geconstateerd dat voor sommige bewoners een appèl op meedoen een brug te ver is. Zij zitten zodanig in de problemen dat zij primair met overleven bezig zijn.
Daarom is het thema vandaag: Achter de voordeur: over het vooruithelpen van kwetsbare groepen.
De twee artikelen in de map wijzen er op dat de methode in korte tijd populair geworden is, maar dat tegelijkertijd weinig bekend is over de effectiviteit.
Volgens Els Diepenmaat gaat het om een zoektocht, niet om de gelikte verhalen.

De casus Nieuw Den Helder; mensen sterker maken
Door Willem Stam, projectleider gebiedsontwikkeling gemeente Den Helder

De powerpoint zit als aparte bijlage bij het verslag. Enkele toelichtende opmerkingen bij zijn presentatie.
Den Helder is al veertig jaar bezig met deze wijk. De woningen zijn gebouwd voor o.a. marinemensen. Veel galerijflats. Als marinemensen carrière maken verhuizen ze naar een betere woning. Als snel bleek dat er sociale problemen waren omdat de nieuwe buurtbewoners een treetje lager op de sociale ladder staan dan de vertrekkers. Er is lang 'gepamperd'. Inmiddels zijn er veel galerijflats gesloopt.. Omdat minder woningen zijn teruggebouwd en vanwege de krimp is de bevolking in de buurt flink geslonken. De sociale problemen verplaatsen zich naar de omliggende buurten.
In Den Helder valt op dat er heel veel sociale professionals zijn. Allemaal met hun eigen organisatie en eigen taakstelling. Een onbedoeld gevolg van de verzorgingsstaat is dat bewoners met problemen zich afhankelijk zijn gaan gedragen. Zij leggen de oplossing voor hun problemen bij externe organisaties.
Uit recente cijfers van het CBS blijkt dat Den Helder de armste gemeente van Noord-Holland is. Het aantal mensen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt of de maatschappij is bovengemiddeld.
Onlangs is het rapport Deetman-Mans verschenen over de economische kansen van de regio. Conclusie: er is wel degelijk economische potentie, maar de lokale beroepsbevolking is niet toegesneden op de toekomstige kansen. Er zijn veel kleine bedrijven in de techniek, terwijl de kansen meer liggen in het toerisme.
Daarnaast dreigt een tweedeling tussen de mensen die een diploma hebben en zij die zonder diploma van school komen. Het zou mooi zijn als de gediplomeerden hun ongediplomeerde buurtgenoten sterker kunnen maken.

Over methodieken, professioneel handelen en vitale coalities'
door Ard Sprinkhuizen, senior onderzoeker lectoraat maatschappelijk Werk INHolland, tevens senior onderzoeker bij Movisie
De powerpoint zit als aparte bijlage bij het verslag. Enkele toelichtende opmerkingen bij zijn presentatie.
Bij dia 6 Welzijn Nieuwe Stijl
WNS is een rijksimpuls, ingezet door de voormalige staatssecretaris Jet Bussemaker. WNS richt zich direct op de professional. In die zin is her een trendbreuk met het verleden waarin rijksbeleid meestal op structuren en op de laag boven de professionals was gericht.
Bij dia 7 nieuwe kabinetsplannen. Mariëlle Dijkers (BZK) vult aan dat de wijkenaanpak blijft bestaan.
Donner houdt vast aan het gebiedsgerichte karakter. Hij ziet het alleen breder. Ook het platteland hoort bij de wijkenaanpak.
Er komt waarschijnlijk een verschuiving in de jeugdsector. Dat gaat veel meer naar het gemeentelijke niveau toe.

Iemand wijst aanvullend op het verhaal van Ard Sprinkhuizen op de rol van het onderwijs en de Centra voor Jeugd en Gezin.

Inventarisatie gespreksonderwerpen
· 3 grote decentralisaties van rijk naar gemeenten: jeugdzorg, dagopvang (ggz, daklozen ed.), werk / inkomen. Het gaat om decentralisatie van financieringsstromen. Dat legt een grote druk op gemeente.
· Als gevolg van bovenstaand punt: noodzaak voor gemeenten om visie te ontwikkelen. Afgeleid daarvan een doel-middelen discussie. hoe voorkom je organisatie- en domein denken vanuit verschillende belangen (financiële regelingen)
· Nieuw beleid regering versterkt de beweging dat de bezuinigingen helemaal bij zwakke groepen terecht komen.
· Andere vormen van professionele methoden nodig
· Hoe kun je professionele drukte tegengaan? Verhouding tussen voorzieningen en doelgroepen moet anders
· Rol van informele steunsystemen.
· Wie neemt de regie? En welke werkers heb je nodig?Voorbeeld van WNS-project Amaryllis in Leeuwarden toont belang van generalisten aan.
· Hoe maak je van de huidige specialistische professional een generalist? Gunnen managers hun professionals de ruimte om generalist te zijn? Er moeten ook targets worden gehaald.

Na de rondwandeling volgt de discussie

Els Diepenmaat wil in overleg met de deelnemers graag beginnen bij de praktijk.
Bureau Jeugdzorg zegt dat praktijkmensen niet kunnen wachten tot de gemeente een visie heeft. Een cliënt / burger wil meteen geholpen worden. Op zich is er niks tegen specialisten, maar ze moeten wel de omgeving kennen waarin ze werken.
Elke werksoort heeft zijn eigen protocollen. Een knelpunt daarnaast is dat iedere beroepskracht van zijn organisatie targets moet halen. Risico daarvan is dat de meest kwetsbare groepen niet geholpen worden, omdat ze arbeidsintensiever zijn. Daarnaast wordt samenwerking soms tegengewerkt door organisatiebelangen.
De thuiszorg gelooft in de aanpak van het WNS-project Amaryllis in Leeuwarden. In dit project wordt getracht de verkokering tegen te gaan met de inzet van sociaal werkers nieuwe stijl. Zij werken als generalisten in multiprobleemsituaties vanuit de gedachte één plan, één uitvoerder. Waar nodig schakelen zij specialisten in. Een ander succesvol project zijn de buurtcoaches in Enschede. Parlan merkt op dat ze bij het Centrum voor Jeugd en Gezin al bezig zijn zoals in Leeuwarden. Het CJG is een belangrijke signaleerder van problemen. Belangrijk voor een CJG is om over de schutting van je eigen organisatie heen te kijken. Maar een CJG bereikt wel minder de ouderen, waar soms ook sprake is van ernstige eenzaamheidsproblematiek e.d.

In Overdie (Alkmaar) zie je dat veel organisaties wel met de mond belijden dat zij over de schutting heen willen kijken, maar dat in de praktijk niet doen.
De Thuiszorg gelooft in het concept van de wijkverpleegkundige als zichtbare Schakel in de Wijk, waarmee ze in Den Helder werken . Er is een praktische aanpak nodig. Gezinscoaches zijn zeer nuttig. In Leeuwarden blijkt hoe belangrijk het is dat je bij cliënten naar binnen mag zonder eerst op een indicatiestelling te wachten.

De regierol voor wat betreft sturen op doelen, middelen en samenwerking wordt ook tijdens deze bijeenkomst bij de gemeente gelegd. Parlan geeft aan dat het voor een gemeente heel moeilijk is om regie te voeren. Je hebt zoveel organisaties en zoveel professionals. Opgemerkt wordt dat de komende rijksbezuinigingen misschien ook wel een kans zijn. Het dwingt je om keuzes te maken. Gemeente Den Helder stelt dat de bezuinigingen het probleem niet zijn. Het gaat om de decentralisatie. Gemeenten krijgen taken die ze voorheen niet hadden. Zie de invoering van de WMO (thuiszorg).
Er is een soort gouden driehoek gemeente - verzekering - thuiszorg. Men houdt elkaar in de greep vanwege (financiële) belangen.
Ard Sprinkhuizen ziet dat gemeenten de regierol vaak niet waar kunnen maken. Ze zijn sterk op beheersing gericht. De professionals vinden elkaar wel. Het probleem zit op het tactische niveau; bij de managers. Hun belevingswereld is sterk ingekleurd door twintig jaar van verzakelijking. Er moest in producten worden gedacht.

Het ministerie van Binnenlandse Zaken geeft aan dat er momenteel 7 experimentgemeenten zijn rondom de methode 'Achter de voordeur'. Uit evaluaties blijkt dat het moeilijk meetbaar is of de methode werkt. Het ministerie kondigt aan dat er een toolbox komt plus een beschrijving van een organisatiemodel. 

http://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/aandachtswijken/experimenten-in-aandachtswijken/achter-de-voordeur.

In maart 2011 komt er een toolbox 1 gezin 1 plan op met de volgende resultaten:
· Wat werkt in de praktijk? Door Partner+ Pröpper ism met Daniel Giltay Veth, Albert Jan Kruiter, Taco Brandsen e.a.).Een schets door ervaringsdeskundigen van een 'ideaal typisch model' adhv een aantal voorbeelden uit de praktijk die succesvol zijn.
· Ervaringsverhalen door Albert Jan en Harry de Kruiter)Het verhaal van de projectleiders over hun ervaringen van wat en niet werkt en de uitdagingen voor de komende jaren.
· Model MKBA arena voor 1 gezin 1 plan. Dus een maatschappelijke kosten baten analyse door LPBL.
· Drie onderzoeksrapporten die ook al te vinden zijn via de bovenvermelde link, nml:
• 'De gezinsmanager in beeld' Sira Consulting, deel 1 (pdf)
• 'De gezinsmanager in beeld', deel 2 (pdf)
• 'Achter de voordeur bij de G31', Partners+Pröpper (pdf)
• 'Eerste hulp bij Sociale Stijging', Nicis Institute (pdf)

De thuiszorg benadrukt nog eens de succesfactoren: 1 gezin, 1 plan en regie op de ketenaanpak.
Iemand van de woningcorporatie vraagt of de bewoners worden betrokken bij de evaluaties. Dat zou wel moeten. Zij moeten aangeven of zij zich geholpen weten.

Ard Sprinkhuizen: Vertrouwen, aandacht en de overtuiging dat de methode helpt zijn bewezen succesfactoren. Bureau Jeugdzorg stelt: straathoekwerk, onderwijs en het CJG zijn de natuurlijke vindplaatsen van problemen. Dat moet in ere worden hersteld.
Een wijkverpleegkundige van de thuiszorg zegt dat de wijkverpleegkundigen wel achter de voordeur komen. Zij verwijzen naar tientallen organisaties door.
Het ministerie van Binnenlandse Zaken hoort goeie verhalen over Zichtbare Schakels. Het ministerie wil graag faciliteren. Wat heeft de thuiszorg in Den Helder nodig om nog beter te functioneren? Ervaart men knelpunten? De thuiszorg zegt dat zij vooralsnog geen urgente knelpunten ervaren.
Ard Sprinkhuizen geeft aan dat op de website van Movisie informatie is te vinden over de beroepspraktijk. Onder het kopje 'beroepsontwikkeling / competentieprofielen' vind je beschrijvingen van opbouwwerkers, maatschappelijke dienstverleners ed. Het gaat om een transparante beschrijving van taken van professionals.
Het ministerie van Binnenlandse Zaken vraagt of de deelnemers belangstelling hebben voor een regionale bijeenkomst – samen met Amsterdam – om de toolbox te presenteren? Dat blijkt het zeker het geval.

De gemeente Zaanstad heeft een aantal Achter de voordeur projecten geëvalueerd. Het blijkt dat er veel externe deskundigen tijdelijk zijn ingeschakeld. Als die vertrekken verdwijnt daarmee ook deskundigheid. Dat is een probleem voor de continuïteit.
De vraag wordt gesteld waarom de veiligheidshuizen zo'n bescheiden rol spelen in deze discussie.
Gemeente Den Helder antwoordt dat veiligheidshuizen een mooi voorbeeld zijn van hoe je casusoverleg goed organiseert. Het gaat dan om problemen met een justitieel aspect, dat is in de 'Achter de voordeur' aanpak in de wijkenaanpak lang niet altijd het geval.

Evaluatie
Uit een kort evaluatierondje blijkt dat de deelnemers de bijeenkomst zeer zinvol vonden en uitzien naar een vervolg in 2011.