Heerhugowaard - Eerste gesubsidieerde dorpswinkel

Het begon in 2006 als een pilot met twaalf gemeenten in Noord-Holland. Allemaal gemeenten met kleine kernen tot vijfduizend inwoners. De Provincie wilde in samenwerking met deze gemeenten werken aan het handhaven of verbeteren van het voorzieningenniveau door middel van dorpswinkels. Winkels waarin publieke en private voorzieningen en diensten gecombineerd aangeboden worden aan de bevolking.

Op basis van de behoeften van de bevolking kan de beste mix gevonden voor het dorp. De combinatie van publiek (overheid, zorginstelling of dorpshuis) en privaat (supermarkt, bank) zorgt voor duurzaamheid en betere exploitatiekansen voor de winkel.

Deelverordening dorpswinkels
Na de pilot in 2006 kwam de provincie in 2007 met de deelverordening Dorpswinkels Noord-Holland. Daarmee werd het voor alle gemeenten mogelijk om een dorpswinkel te realiseren. De eerste was de servicewinkel in Heerhugowaard-de Noord, die in juni 2007 tot stand kwam. Hier zijn aan de bestaande bibliotheek een aantal diensten toegevoegd: een servicebalie van de Rabobank, een publieksbalie van de gemeente en een loket van de woningcorporatie. De bibliotheek heeft door deze uitbreiding een verdubbeling van haar openingsuren gekregen en fungeert nu ook als ontmoetingsplek.

Maar ook vóór de verordening waren er al dorpswinkels in beweging. Woningcorporaties steunden de realisatie hiervan. Een voorbeeld is de dorpswinkel in Schermerhorn. Deze maakt deel uit van een zorgcentrum waarin ook een wijksteunpunt zit. De receptie van het centrum is hier omgebouwd tot een klein winkeltje voor de verkoop van levensmiddelen. Twee vrouwen runnen het geheel en doen dat met succes. De winkel draait volledig op vrijwilligers. De Wooncompagnie heeft hier financieel aan bijgedragen.

De Westfriese woningcorporatie het Grootslag is partij geweest in de totstandkoming van de dorpswinkel in Westwoud. De winkel zit in het seniorencentrum Seniores Priores en is hoofdzakelijk gericht op ouderen. Het centrum biedt onderlinge hulp en zorg in de vorm van busvervoer, dienstverlening, maaltijden en een aanbod van activiteiten. De gemeente Drechterland heeft voor Seniores Priores onlangs gebruik gemaakt van de subsidieregeling. Met dat extra geld wil Drechterland de functies van het centrum verbreden, om op die manier tekorten in de exploitatie weg te kunnen werken.

Fasen
De realisatie van een dorpswinkel bestaat uit verschillende fasen. Voor iedere fase kan een gemeente subsidie aanvragen bij de Provincie. De eerste fase is het haalbaarheidsonderzoek. Wanneer blijkt dat een dorpswinkel haalbaar is, kan vervolgens subsidie worden aangevraagd voor een bedrijfsplan. De gemeente Koggenland en Graft-de Rijp hebben het haalbaarheidsonderzoek inmiddels afgerond voor respectievelijk de kernen Berkhout en West-Graftdijk. Zij bevinden zich nu in de overgangsfase naar het opstellen van een bedrijfsplan. Uit het bedrijfsplan moet blijken dat de exploitatie van de dorpswinkel voor minimaal twee jaar mogelijk is. De gemeente Langedijk bevindt zich in deze fase voor een dorpsservicepunt in Oudkarspel. Wanneer ook het bedrijfsplan is goedgekeurd, kan de laatste subsidie worden aangevraagd voor de inrichting van de winkel. In Warder (gemeente Zeevang) zal hier eerdaags mee gestart worden. Sint Maarten, gemeente Harenkarspel, is zelfs al zover dat zij binnenkort haar deuren kan openen. En de dorpswinkel in Twisk (gemeente Medemblik) is deze fase feitelijk al voorbij, maar is nog wel steeds volop in ontwikkeling.

Volop ontwikkelingen dus. Toch is er nog een flink aantal gemeenten dat niet van de subsidieregeling gebruik maken. Drie gemeenten zitten in een verkenningsfase. Zij bekijken eerst de eigen mogelijkheden en gaan in gesprek met potentiële partijen, alvorens zij hier onderzoek naar laten doen. Acht gemeenten sluiten deelname aan de regeling niet uit, maar gaan er vooralsnog niet actief mee aan de slag. Ongeveer twintig gemeenten met kleine kernen zien geen mogelijkheden voor een dorpswinkel of vinden dat niet de hoogste prioriteit.

Ervaringen
PRIMO nh heeft de laatste jaren ervaring opgedaan met de toepassing van de subsidieregeling dorpswinkels voor gemeenten. In plaats van de term ‘dorpswinkels’, wordt tegenwoordig steeds vaker gesproken van een ‘dorpsservicepunt’. Het woord ‘winkel’ wekt al snel de associatie met een dorpssuper op, terwijl dat niet altijd terecht is.

Dorpsservicepunten komen het meest voor in dorpen tussen 900 en 1300 inwoners. Belangrijk bij het van de grond krijgen van zo’n servicepunt is het draagvlak bij de bevolking. Dat kunnen klanten of vrijwilligers zijn. De inbreng van vrijwilligers kan voor de totstandkoming namelijk van cruciaal belang zijn. Mede omdat de omzet van dorpsservicepunten zeer gering is. Een dorpsservicepunt kan het samenspel zijn van publieke en private partners. Toch spelen commerciële partijen niet altijd een (hoofd)rol. In het kort kan worden gezegd dat de oprichting van een dorpsservicepunt een langdurig proces is. De subsidie van de provincie kan gemeenten daarbij over de streep trekken. Hiermee kan een dorpsservicepunt op maat worden gecreëerd, want geen twee projecten zijn hetzelfde.

Nieuwe Uitvoeringsregeling multifunctionele accommodaties
In 2009 gaat de nieuwe Uitvoeringsregeling multifunctionele accommodaties van start. De oude regeling Dorpswinkels is hierin opgenomen. Op grond van de nieuwe regeling kan in totaal per gemeente maximaal € 300.000, - subsidie worden aangevraagd voor drie verschillende onderdelen:- het verrichten van een haalbaarheidsonderzoek. Hiervoor is maximaal € 40.000,- subsidie mogelijk.- het opstellen van een bedrijfsplan. Hiervoor is maximaal € 10.000, - subsidie mogelijk.- de overige activiteiten uit het bedrijfsplan die leiden tot de totstandkoming van de multifunctionele accommodatie. Hierbij valt te denken aan communicatie, opleiding en training van personeel, inrichting, bouw of verbouw van de multifunctionele accommodatie. Hiervoor is maximaal € 250.000, - subsidie mogelijk. Indien de subsidieaanvrager het haalbaarheidsonderzoek en het bedrijfsplan zonder provinciale subsidie heeft laten uitvoeren, is voor dit onderdeel maximaal € 300.000, - mogelijk.